Logo and titles - Glavopoulos C.D. & Associates Inc: Professional Company of Loss Adjusters, Claim Assessors in Greece, Click here to go to our home page - (in Greek and English)
  |  ακολουθήστε μας :    

 
  Κεντρική σελίδα      Για εμάς arrow      Οι υπηρεσίες μας arrow      Χρήσιμα arrow      Επικοινωνιακά arrow      key e-services login      click to visit our pages in English in English  


 
 


Πανελλαδική κάλυψη : δείτε τις πόλεις στην Ελλάδα όπου άμεσα μπορούμε να σας εξυπηρετήσουμε.

Τις αναθέσεις εκτός Ελλάδος, τις εξυπηρετούμε μέσω του συνεργαζόμενου δικτύου των McLarens Global Claim Services.



click --> ΡΕΥΜΑΤΟΚΛΟΠΗ : είναι πραγματική ή εικαζόμενη ; εκπόνηση Τεχνικής Εκθεσης Πραγματογνωμοσύνης με έλεγχο των ευρημάτων της ΔΕΔΔΗΕ (ΔΕΗ) και έλεγχο της διαδικασίας με βαση την οποία πιστοποιήθηκε η ρευματοκλοπή - υπηρεσίες Τεχνικού Συμβούλου

click --> Ζημία δανειολήπτη : Τεχνική Εκθεση πραγματογνωμοσύνης που προσδιορίζει επακριβώς τη ζημία που έχει υποστεί ο δανειολήπτης


Δικαστικές Πραγματογνωμοσύνες
(Τεχνικοί Σύμβουλοι, Αμοιβές, Διαδικασίες κλπ)


Εδώ και πολύ καιρό θέλαμε να αναφερθούμε εκτενέστερα στο θέμα των Δικαστικών Πραγματογνωμοσυνών.

Ενώ είχαμε αρχίσει την συγγραφή του άρθρου μας, είδαμε την εξαιρετική εισήγηση με τίτλο ''Δικαστικές Πραγματογνωμοσύνης'' του συναδέλφου Μηχανικού κου Αλεξάκη Εμμανουήλ, Αγρονόμου Τοπογράφου Μηχανικού μέλους ΤΕΕ, (Αθ. Διάκου 19, 713 06 Ηράκλειο Κρήτης, τηλ. 2810-283717, ealexakis@her.forthnet.gr), που παρουσιάστηκε στις 23 Απριλίου 2004 στην ημερίδα με τίτλο ''Τοπογραφικά Διαγράμματα και Εθνικό Κτηματολόγιο'' που συνδιοργάνωσε στο Ηράκλειο το Τ.Ε.Ε. Τμήμα Ανατολικής Κρήτης, ο Σύλλογος Διπλωματούχων Αγρονόμων Τοπογράφων Μηχανικών Κρήτης και ο Πανελλήνιος Σύλλογος Διπλωματούχων Αγρονόμων Τοπογράφων Μηχανικών (δείτε εδώ την πρωτότυπη εισήγηση στην ημερίδα).

Αποφασίσαμε ότι θα πρέπει να παραθέσουμε την ιδιαιτέρως δομημένη αυτή διαχρονική εισήγηση, αφού η τακτική προσέγγισης είναι σχεδόν η ίδια για όλα τα είδη Δικαστικών Πραγματογνωμοσυνών (δείτε κεφ.1 έως και 6). Για τον λόγο αυτό επικοινωνήσαμε με τον κο Αλεξάκη, πήραμε την άδειά του για την δημοσίευση και τον ευχαριστούμε πάρα πολύ γι' αυτό. Επιπρόσθετα, περιλάβαμε ως είχε και το κεφάλαιο 7 που αφορά αμιγώς αντικείμενο Τοπογράφου Μηχανικού, διότι, όπως και τα υπόλοιπα, έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον στην προσέγγιση της έμπειρης σκέψης του κου Αλεξάκη.

Το μόνο που έχουμε και εμείς να υπογραμίσουμε, είναι ότι η διενέργεια μιας πραγματογνωμοσύνης πρέπει να εκτελείται σαν λειτούργημα με πλήρη την συναίσθηση της ευθύνης του εκπονούντος την πραγματογνωμοσύνη. Την ίδια ευθύνη πρέπει να αισθάνονται και οι Τεχνικοί Σύμβουλοι των διαδίκων.

1. Εισαγωγή

Ο θεσμός του πραγματογνώμονα, καθιερώνεται από τη νομοθεσία άρθρα 368 έως 392 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, που δίνει τη δυνατότητα στο Δικαστή να ζητήσει τη γνώμη του ειδικού, εφόσον κρίνει ότι απαιτούνται ειδικές γνώσεις για τη μελέτη των στοιχείων της δικογραφίας. Ο οριζόμενος Πραγματογνώμων ορκίζεται για τη διενέργεια της πραγματογνωμοσύνης και καθίσταται παράγων της δίκης.

Τα διάδικα μέλη, έχουν δικαίωμα να δηλώσουν για τον εαυτό του το καθένα Τεχνικό Σύμβουλο. Οι Τεχνικοί Σύμβουλοι καθίστανται παράγοντες της δίκης και συνεργάζονται στο εξής με τον ή τους Πραγματογνώμονες, έχοντας το δικαίωμα να λαμβάνουν γνώση όλων των στοιχείων της δικογραφίας.

2. Ταξινόμηση σε ενότητες αναφοράς.

Οι βασικές ενότητες που αναπτύσσονται και που αντιστοιχούν και στα βασικά προβλήματα της Πραγματογνωμοσύνης που διατάσσεται από Δικαστήριο, είναι οι παρακάτω:

  • Επιλογή Πραγματογνώμονα.
  • Ρύθμιση θέματος αμοιβής Πραγματογνώμονα.
  • Συγκέντρωση των απαιτουμένων στοιχείων στη δικογραφία.
  • Το Τοπογραφικό Διάγραμμα και ο ρόλος του σαν στοιχείο της Πραγματογνωμοσύνης
Στις τρεις πρώτες ενότητες, θεωρώ ότι υπάρχει ανάγκη να γίνουν διοικητικές ρυθμίσεις. Θα αναφερθώ πρώτα στο τι συμβαίνει σήμερα. Οι ενότητες αυτές έχουν εξαιρετική σημασία για την επίτευξη ενός συστήματος που θα λειτουργεί κατά το δυνατόν σωστά και το οποίο θα εγγυάται το καλό αποτέλεσμα.

Η τέταρτη ενότητα, αφορά το «τιμώμενο» στη σημερινή ημερίδα Τοπογραφικό Διάγραμμα, το ρόλο του στη συνολική μελέτη της εκτέλεσης της Πραγματογνωμοσύνης με επισήμανση βασικών σημείων.

3. Επιλογή Πραγματογνώμονα (Ισχύοντα-Επιπτώσεις).

Οι Πραγματογνώμονες ορίζονται από το Δικαστήριο, από τους Πίνακες που συντάσσονται ετήσια ανά επιστημονικό κλάδο.

3.1. Σύνταξη Πινάκων Πραγματογνωμόνων.

Ο πίνακας πραγματογνωμόνων συντάσσεται μετά από εισήγηση των υπηρεσιών που προτείνουν υπαλλήλους και στη περίπτωσή των Μηχανικών από το Τεχνικό Επιμελητήριο, το οποίο εκ συστήματος αποστέλλει όλα τα μέλη της περιφερείας του Πρωτοδικείου.

Ο Δικαστής που αναλαμβάνει να συντάξει τους πίνακες σε περίπτωση που είναι λίγοι διαθέσιμοι στη κάθε ειδικότητα (πχ. Πρωτοδικείο Νεάπολης), συμπεριλαμβάνει όλους τους προτεινόμενους ή σε περίπτωση πληθώρας υποψηφίων κάνει μια τυχαία επιλογή ή μια ανακυκλούμενη ανά έτος επιλογή ή ό,τι κατά τη κρίση του καλύτερο θεωρεί.

3.2. Διορισμός Πραγματογνώμονα σε Δίκη.

Θα πρέπει να σημειωθεί ότι δεν υπάρχει ένα γραπτό καθορισμένο (αντικειμενικό) σύστημα στην επιλογή αυτή και το αρνητικό αποτέλεσμα εμφανίζεται με το γεγονός της παραίτησης αμέσως μετά την όρκιση.

Η διοριζόμενοι δεν εκτελούν τις πραγματογνωμοσύνες και παραιτούνται. Σε μεγάλο βαθμό. Από τις 70 πραγματογνωμοσύνες που εγώ έχω εκτελέσει σε διάρκεια 15 χρόνων, οι 40 περίπου προέρχονται από αντικατάσταση Πραγματογνώμονα. Σημαίνει αυτό ότι περισσότεροι από το 50% των περιλαμβανομένων στον πίνακα πραγματογνωμόνων δεν επιθυμούν την ανάληψη έργου πραγματογνωμοσύνης.

3.3. Παραιτήσεις πραγματογνωμόνων.

Οι λόγοι που παραιτούνται οι Πραγματογνώμονες είναι κυρίως τρεις:

  • Η άρνησή τους να εμπλακούν στο δύσκολο έργο, αφού δεν επιθυμούν να περάσουν την αντίστοιχη δοκιμασία. Εκτιμώ ποσοστό 60%
  • Λόγοι οικονομικοί μη συμφωνίας στο θέμα της αμοιβής που τους οδηγούν να παραιτούνται, με δήλωση στην οποία καταγράφουν αναληθείς λόγους. Εκτιμώ ποσοστό 30%
  • Λόγοι αυτοεξαίρεσης και λοιποί λόγοι (συγγένεια, γνωριμία). Εκτιμώ ποσοστό 10%

3.4. Αξιολόγηση Πραγματογνωμόνων.

Το σύστημα όπως εφαρμόζεται σήμερα, θεωρεί ότι όλοι οι Πραγματογνώμονες του πίνακα μπορούν να αντιμετωπίσουν την οποιαδήποτε πραγματογνωμοσύνη τους ανατεθεί. Λείπει δηλαδή και το ποιοτικό κριτήριο διαβάθμισης σε αυτό το μη αντικειμενικό σύστημα.

Το γεγονός αυτό βάζει το Δικαστή στη δύσκολη θέση, του να επιλέξει π.χ. σε μια δύσκολη υπόθεση, με σειρά μέσα από το πίνακα, Πραγματογνώμονα που θα τύχει πιθανά να μην έχει τις γνώσεις και την ικανότητα. Ο Δικαστής μπορεί να επιλέξει σύμφωνα με την άποψη που έχει από πείρα, Πραγματογνώμονα που έχει την ικανότητα να αντιμετωπίσει την συγκεκριμένη υπόθεση.

Στη πρώτη περίπτωση διακινδυνεύει την ουσία, στη δεύτερη περίπτωση διακινδυνεύει να χαρακτηριστεί ότι λειτουργεί με προσωπικά κριτήρια. Η μη ύπαρξη ενός αντικειμενικού συστήματος αφήνει το Δικαστήριο έκθετο σε αιτιάσεις για παρεμβάσεις διαδίκων στον ορισμό κάποιων Πραγματογνωμόνων ή αποκλεισμό άλλων.

4. Αμοιβή Πραγματογνώμονα (Ισχύοντα - Επιπτώσεις)

Η ρύθμιση των οικονομικών σχέσεων μεταξύ διαδίκων και Πραγματογνώμονα είναι το σημαντικότερο πρόβλημα με πολλαπλές επιδράσεις. Σχετικό είναι το άρθρο 173 του ΚΠΔ.

Χρησιμοποιώ την ευκαιρία της παρούσης εισηγήσεως για να καταγράψω το κύριο πρόβλημα στην εκτέλεση Πραγματογνωμοσύνης, που είναι η ρύθμιση της οικονομικής σχέσης του Πραγματογνώμονα με τους διαδίκους, με την ελπίδα ότι πιθανά θα συμβάλλει και αυτή η καταγραφή να δημιουργηθεί αναγκαίος προβληματισμός για κάποιες νομοθετικές ρυθμίσεις στο μέλλον.

Να μου συγχωρεθεί η αναφορά σε συγκεκριμένα περιστατικά αλλά κάποιος πρέπει να μιλήσει για αυτά γιατί δεν μπορούν πάντα οι εμπλεκόμενοι σε ένα θέμα να προσποιούνται ότι δεν γνωρίζουν και τις κακές του ή δύσκολές του πλευρές. Αναφέρομαι βέβαια σε μερικές κατηγορίες περιπτώσεων αλλά είμαι σίγουρος ότι αν ανοίξουμε τη κουβέντα θα συγκεντρώσουμε πολύ περισσότερες κατηγορίες.

4.1. Σχέση Πραγματογνώμονα - Διαδίκων

Η σχέση του Πραγματογνώμονα με τους διαδίκους έχει τις παρακάτω ιδιαιτερότητες:

  • Δεν επιλέγει ο Πραγματογνώμονας τους διαδίκους ούτε αντίστροφα.
  • Δεν είναι επιτρεπτό ο Πραγματογνώμονας να έρθει σε επαφή με διαδίκους και να παραλάβει στοιχεία προ της ορκίσεώς του.
  • Οι προδιαγραφές (δηλαδή οι απαιτήσεις) του μελλοντικού έργου διαμορφώνονται συνολικά μόνο στο μυαλό του Πραγματογνώμονα.
  • Το μέγεθος του έργου στις περισσότερες περιπτώσεις, δεν μπορεί να εκτιμηθεί στην αρχή της εργασίας.
Με βάση τις προηγούμενες ιδιαιτερότητες αμέσως μετά την όρκιση, ο Πραγματογνώμονας ζητεί την υποβολή όλων των χρησίμων για τη πλευρά του κάθε διαδίκου στοιχείων τα οποία συγκεντρώνει όπως θα δούμε αναλυτικότερα σε άλλο κεφάλαιο.

Η εμπειρία μου είναι ότι σε λίγες περιπτώσεις τα στοιχεία υποβάλλονται αμέσως, στις περισσότερες δε περιπτώσεις η συγκέντρωση των στοιχείων απαιτεί κατά μέσο όρο ένα τρίμηνο.

4.2. Εκτίμηση της αμοιβής του Πραγματογνώμονα.

Αφού και μόνο συγκεντρώσει τα στοιχεία τα συνολικά, ο Πραγματογνώμων μπορεί μετά από μια αρχική μελέτη να εκτιμήσει το μέγεθος της εργασίας του, να συνειδητοποιήσει ο ίδιος τις προδιαγραφές της δουλειάς του και κατά συνέπεια να συζητήσει το θέμα της αμοιβής του με τους διαδίκους.

Η εκτίμηση της αμοιβής στη πραγματογνωμοσύνη νομίζω ότι πρέπει να ξεκινά από το προσδιορισμό της αμοιβής σύμφωνα με το Π.Δ. 696/74 όπως έχει μεταγενέστερα τροποποιηθεί μέχρι σήμερα.

Βέβαια στη πράξη η προκύπτουσα νόμιμη αμοιβή σχεδόν ποτέ δεν εισπράττεται καθώς οι εργασίες του άρθρου 102 του 696/74 (αμοιβή αναλόγως χρόνου απασχολήσεως) που στις πραγματογνωμοσύνης είναι αναλογικά πολλές ανεβάζουν την συνολικά υπολογιζόμενη αμοιβή και για τον λόγο αυτό συνηθέστατα γίνεται μία έκπτωση.

Ο κανόνας που είχα ακολουθήσει όσο καιρό ήμουν στον Πίνακα Πραγματογνωμόνων ήταν έκπτωση μέχρι 40%. Μπορώ να το συστήσω σαν λογικό αν αυτό δεν θα έχει αρνητική επίδραση στη ποιότητα της δουλειάς. Η έκπτωση πρέπει να γίνεται στην λογική διευκόλυνσης του έργου απονομής της δικαιοσύνης και μόνο. Αφού προσδιοριστεί το ύψος της απαιτητέας αμοιβής ακολουθεί κατά τα ισχύοντα η συζήτηση με τον επισπεύδοντα ή όλους τους διαδίκους για την καταβολή όλης της αμοιβής ή επιμερισμό της.

4.3. Ο διακανονισμός της αμοιβής.

Ο διακανονισμός της αμοιβής και του τρόπου καταβολής της πραγματογνωμοσύνης, είναι κατά την άποψή μου το δυσκολότερο στάδιο και θα πρέπει να οδηγεί σε γρήγορη λύση ή γρήγορη υποβολή παραίτησης του Πραγματογνώμονα.

Βέβαια υπάρχει και η λύση να εκτελεστεί η πραγματογνωμοσύνη και να ζητηθεί από το Δικαστήριο εκ των υστέρων να εκδικάσει την αμοιβή μετά από υποβολή πινακίου αμοιβών.

4.3.1 Πώς αντιμετωπίζεται ο Πραγματογνώμων από τον διάδικο.

Υπάρχουν πολλές ενδιαφέρουσες προσεγγίσεις των διαδίκων προς τον Πραγματογνώμονα.

Η συνήθης περίπτωση είναι η σωστή λειτουργία τυπικά και ουσιαστικά. Εξασφαλίζεται η απαιτουμένη απόσταση Πραγματογνώμονα και διαδίκων και ο Πραγματογνώμων αντιμετωπίζεται με σεβασμό.

Στην μεγάλη πλειοψηφία ρυθμίζονται ομαλά οι οικονομικές σχέσεις, νομίζω επειδή ο υπολογισμός της τελικής αμοιβής που ανέφερα μάλλον είναι λογικός.
Η εμπειρία μου λέει ότι οι δυσκολίες στην ρύθμιση των οικονομικών σχέσεων υποκρύπτουν άλλος μη οικονομικούς λόγους και επιδιώξεις του διαδίκου.

4.3.2 Η κακή πλευρά της Συνεργασίας Πραγματογνώμονα και διαδίκου.

Θα αναφερθώ όμως αναλυτικότερα στην κακή πλευρά αντιμετώπισης του πραγματογνώμονα στην συνέχεια γιατί από αυτή ξεκινούν τα προβλήματα.

Πρόβλημα 1 : ''Ο Πραγματογνώμων δεν πληρώνεται όταν κάνει τη δουλειά του και πληρώνεται για να μην τη κάνει''

Σε μερικές περιπτώσεις που είναι όμως μεγάλου ενδιαφέροντος οικονομικού, πραγματικού ή ηθικού για τους διαδίκους, «ο Πραγματογνώμων δεν πληρώνεται όταν κάνει τη δουλειά του και πληρώνεται για να μην τη κάνει».

Ο διάδικος δυστυχώς επιδιώκει να εξασφαλίσει το αποτέλεσμα και εφόσον το εξασφαλίσει δεν θέτει οικονομικό θέμα. Εάν ο Πραγματογνώμων κρατήσει τη θέση του πολλές φορές υπάρχει δυσκολία στην σύναψη της οικονομικής συμφωνίας εφόσον δεν εξασφαλίζεται το θετικό αποτέλεσμα για το διάδικο.

Πρόβλημα 2 : ''Ο Πραγματογνώμων πληρώνεται με περισσότερα αρκεί να συντομεύσει τον χρόνο, με αποτέλεσμα να μην κάνει στην ουσία σωστή μελέτη''.

Επιτρέψτε μου να αναφερθώ σε ένα πραγματικό περιστατικό. Μου ζητήθηκε η συντόμευση διενέργειας πραγματογνωμοσύνης μέσα σε μία εβδομάδα αντί του λογικού χρόνου ολίγων μηνών. Ο δικηγόρος του επισπεύδοντος, ήδη μακαρίτης, μου πρότεινε 15 εκατομμύρια αμοιβή για τη συντόμευση με το σκεπτικό ότι έχανε τόκους μεγάλους τον καιρό εκείνο αφού δε μπορούσε να προχωρήσει απαλλοτρίωση που αφορούσε το επίδικο. Πριν να κλείσω το τηλέφωνο του ζήτησα η κάθε συνεννόηση να είναι έγγραφη στο εξής, μου ζήτησε συγνώμη για το συμβάν, έκτοτε συνεννοούμασταν εγγράφως, περάτωσα τα δουλειά μου μετά από 7 μήνες και πήρα συνολική αμοιβή 2.5 εκατομμύρια δραχμών.

Μετά τη κατάθεση της Πραγματογνωμοσύνης ο δικηγόρος αυτός με κάλεσε για να με γνωρίσει στο γραφείο του και μου εξήγησε τους λόγους για τους οποίους μου φέρθηκε έτσι. Μου εξήγησε γιατί δεν είχε εμπιστοσύνη σε Πραγματογνώμονες Μηχανικούς, μου ανέφερε συγκεκριμένες περιπτώσεις, περιπτώσεις που καταδικάστηκαν και άλλα σχετικά θέματα που δεν μπορώ να καταγράψω εδώ.

Η περίπτωση που αναφέρομαι στη παράγραφο αυτή είναι πιθανόν να συμβεί σε όλους τους παράγοντες της δίκης και συνιστά ένα από τα θέματα διαφθοράς στη κοινωνία, που μας οδηγεί να πούμε ότι όπως ο δικαστής έτσι και ο Πραγματογνώμων πρέπει σαν πρώτο προσόν να έχει την εντιμότητα και σαν επόμενα προσόντα τη γνώση, την εργατικότητα και λοιπά.

Πρόβλημα 3 : ''Η περίπτωση που ο Πραγματογνώμονας αμείβεται με παροχή Έργου, σε αντιδικία με Δημόσιο ή Νομικά πρόσωπα''.

Η περίπτωση που ορίζεται Πραγματογνώμονας σε δίκη που είναι διάδικο το Ελληνικό Δημόσιο ή ΝΠΔΔ, χαρακτηρίζεται από τις περιπτώσεις μεγάλης αβεβαιότητος όσον αφορά την είσπραξη της αμοιβής εάν αυτή πρόκειται να γίνει από Δημόσιο ή τα Νομικά Πρόσωπα. Τίθενται πολλαπλά προσκόμματα και προβλήματα συνήθως γιατί τα όργανα του Δημοσίου και του ευρύτερου Δημόσιου Τομέα βοηθούν στην αυθαιρεσία και την ασυνέπεια.

Γνωρίζω επίσης ότι Νομικό Πρόσωπο υποκατέστησε αμοιβή σε παροχή έργου παραχώρηση μιας άλλης μελέτης, και απέσπασε έτσι κατευθυνόμενη Πραγματογνωμοσύνη.

Πρόβλημα 4 : ''Η περίπτωση που ο Πραγματογνώμονας αμείβεται με υπόσχεση περισσότερης συνεργασίας με ιδιώτη''.

Συμβαίνει μερικές φορές ο διάδικος να υπόσχεται μελλοντική συνεργασία. Ο Πραγματογνώμονας πρέπει να αποκλείει κάθε κουβέντα και να περιορίζει τη σχέση του μόνο στο έργο του.

4.3.3 Πως πρέπει ο Πραγματογνώμων να αντιμετωπίζει του διαδίκους;

Ο Πραγματογνώμων στο στάδιο της διαπραγμάτευσης της αμοιβής πρέπει να ενημερώνει αναλυτικά τους διαδίκους για τα θέματα που θα εξετασθούν στον βαθμό που μπορούν βέβαια να αντιληφθούν οι ίδιοι.

Ανάλυση στους διαδίκους των απαιτουμένων Εργασιών. Πρέπει κανείς να αναφέρει τα κύρια στάδια της δουλειάς του όπως τα έχει προσδιορίσει μέχρι εκείνη τη στιγμή για να αντιλαμβάνονται το μέγεθος της εργασίας που θα γίνει, πράγμα που βοηθά στον οικονομικό διακανονισμό αλλά και για να βοηθήσει τους διαδίκους στην υποβολή και άλλων πιθανών χρήσιμων για τη πλευρά τους στοιχείων που δεν είχαν σκεφτεί μέχρι τότε.

Η απαράδεκτη άποψη υποβάθμισης πληρότητας και ποιότητος λόγω χαμηλής αμοιβής.

Είναι καλό δηλαδή να ξέρει ο διάδικος ότι το τοπογραφικό διάγραμμα που υπέβαλε δεν έχει τις προδιαγραφές που απαιτεί ο Πραγματογνώμων για να κάνει τη συγκεκριμένη δουλειά, ότι πρέπει προς τούτο να γίνουν άλλες εργασίες, ότι απαιτείται να χρησιμοποιηθούν Α/Φ που έχουν ένα πρόσθετο κόστος προμήθειας και επεξεργασίας και καλό είναι να ξέρει γενικά όλο το σκελετό της εργασίας, μόνο για γνώση του και ασφαλώς όχι για έγκριση.

Δεν σηκώνει αυτονόητα διαπραγμάτευση στη λογική «μη κάνουμε αυτό για να περιορίσουμε το κοστολόγιο». Δεν αποτελεί δικαιολογία για ένα Πραγματογνώμονα ότι δεν έκανα αυτό γιατί ανέβαινε το κοστολόγιο πολύ.

Αυτό θέλω να το τονίσω γιατί το έχω συναντήσει πολλές φορές στη κουβέντα με συναδέλφους, οι οποίοι μου λένε σε σχετικές παρατηρήσεις μου, τη δικαιολογία του κοστολογίου για τη παράλειψη εκτέλεσης εργασιών.

Η παρεμβολή άλλων ειδικών στην ολοκλήρωση της μελέτης.

Οι διάδικοι πρέπει επίσης να ενημερώνονται σε περίπτωση που απαιτηθεί ο Πραγματογνώμων να πάρει τη γνώμη άλλων ειδικών ενσωματώνοντας στην εργασία του δική τους ενυπόγραφη εργασία.

Αυτό συμβαίνει αρκετές φορές όταν ο Πραγματογνώμονας δεν έχει γνώσεις ειδικού πεδίου ή δεν έχει τα μέσα για την εφαρμογή των γνώσεων. π.χ. θα μπορούσε να ζητήσει ένας Πραγματογνώμονας από συνάδελφο να του μετρήσει με GPS που δεν διαθέτει φωτοσταθερά ή control points, να του φωτοερμηνεύσει Α/Φ, να του μετασχηματίσει Α/Φ πάνω σε δεδομένα διαγράμματα, να του κάνει υδραυλικούς υπολογισμούς σε περιπτώσεις μελέτης κυματισμών για καθορισμό αιγιαλού, την παραγωγή ορθοφωτογραφίας, να ζητήσει την άποψη Γεωλόγου για το υπέδαφος, την άποψη Δασολόγου για τη κάλυψη, επίσημη μετάφραση αρχείων, κλπ.

Μου έχει συμβεί να ζητήσω δύο φορές την άποψη Γεωλόγου για το υπέδαφος σε περιπτώσεις καθορισμού παλαιού αιγιαλού και σε τρεις περιπτώσεις μετάφραση από τουρκικά και να συνεργαστώ με συναδέλφους δύο φορές για τη παραγωγή ορθοφωτογραφίας.

4.3.4 Διακανονισμός αμοιβής μεταξύ των διαδίκων

Ο διακανονισμός της αμοιβής νομίζω ότι πρέπει να ξεκινά πάντα με την πρόταση και την διερεύνηση αν θέλουν να συμμετέχουν στις δαπάνες όλοι οι διάδικοι οι κάποιοι από αυτούς.

Η πρόταση προς τους διαδίκους για καταμερισμό των δαπανών και η συνεργασία με τους δικηγόρους είναι δείγμα αντικειμενικότητας ή τουλάχιστον τονίζει ότι ο Πραγματογνώμων ξεχωρίζει το θέμα της αμοιβής από το θέμα του αποτελέσματος και αυτό λειτουργεί καλά για τον ίδιο.

Ο διακανονισμός της αμοιβής συνήθως καταλήγει στη πράξη στο να καταβάλει την αμοιβή ο επισπεύδων (περισσότερο από 90% των περιπτώσεων) κυρίως γιατί τα άλλα μέλη δεν δέχονται να συμμετέχουν. Νομίζω όμως ότι πρέπει πάντα ο Πραγματογνώμων να το θέτει και να το επιζητεί για λόγους τάξεως.

Ο οικονομικός διακανονισμός κατά την εμπειρία μου καταλήγει σε συμφωνία εφόσον υπάρχει λογική στις απαιτήσεις του Πραγματογνώμονα και παράλληλα να μην συντρέχουν ειδικές συνθήκες αδυναμίας καταβολής όπως οι παρακάτω.

Αδυναμία καταβολής μικρής αμοιβής.

Υπάρχουν και περιπτώσεις που υπάρχει πραγματική αδυναμία καταβολής αμοιβής και παράλληλα το μέγεθος των εργασιών είναι αρκετά μεγάλο. Σε μερικές από αυτές, όταν η προϋπολογιζόμενη εργασία δεν απαιτεί πολύ χρόνο ο Πραγματογνώμονας κάνει το έργο, μη προσδοκώντας καμία αμοιβή, ας πούμε σαν προσφορά στο σύστημα απονομής δικαιοσύνης, όπως μου συνέβη με ναρκομανή που είχε δίκιο στην υπόθεση, θα έχανε όμως το επίδικο, παράλληλα όμως δεν μπορούσε να καλύψει δαπάνες. Τέτοιες περιπτώσεις βέβαια είναι εξαιρέσεις αλλά υπάρχουν (εκτιμώ 2% των περιπτώσεων).

Αδυναμία καταβολής σημαντικής αμοιβής διότι ανακαλύπτει ο διάδικος ότι δεν τον συμφέρει η συνέχιση της δίκης.

Αντιμετώπισα μια περίπτωση που ο διάδικος σταμάτησε τη διαδικασία διότι του ζήτησα σαν αμοιβή 2 εκ. το αντικείμενο ήταν να προσδιοριστεί κατά θέση μικρό ακίνητο όπως ήταν το 1945 από τις Α/Φ και να συσχετιστεί με απαλλοτρίωση, με οικονομική προσδοκία του ιδιώτη 5 εκατομμύρια δραχμές. Ο διάδικος μου είπε με κάθε ειλικρίνεια ότι ο δικηγόρος του είχε ζητήσει 2 εκ. και λογικά νομίζω σκεπτόμενος αποφάσισε και δεν προχώρησε στην εργασία και δεν διακινδύνευσε για να πάρει 1 εκ. να κάνει την όλη διαδικασία και προτίμησε να χάσει το πιθανό δικαίωμά του. Στη περίπτωση αυτή νομίζω ότι λειτούργησα πολύ σωστά, η εργασία που ήταν να κάνει ο Πραγματογνώμονας ήταν δεδομένη και θα ήταν η ίδια αν το επίδικο ήταν πολλαπλάσιο. Το πρόβλημα στη περίπτωση αυτή βρίσκεται στο δικηγόρο ο οποίος έλεγε στο πελάτη ότι η πραγματογνωμοσύνη θα μπορούσε να εκτελεστεί με 150 χιλ. πράγμα που το είπε και μπροστά μου εκμεταλλευόμενος το γεγονός ότι δεν θα τον εξέθετα. Εντοπίζεται εδώ ένας άλλος παράγων μη εκτέλεσης σωστών πραγματογνωμοσυνών. Πολλές φορές οι δικηγόροι κλείνουν με ποσοστό τη συμφωνία της δικής τους αμοιβής και όταν προκύψει θέμα αμοιβής Πραγματογνωμόνων και Συμβούλων, δημιουργείται θέμα με τους πελάτες τους, πράγμα που έχει επίδραση στην οικονομική συμφωνία και στη διαπραγμάτευση του Πραγματογνώμονα (εκτιμώ σε 2% τις περιπτώσεις που λόγω σημαντικών δαπανών ο διάδικος δεν προχωράει στη δίκη).

Υπάρχουν και περιπτώσεις που το αντικείμενο της δίκης ήταν μικρό και σταματά η διαδικασία όταν αποκαλύπτονται οι δαπάνες, πολλές φορές δε τα βρίσκουν οι διάδικοι.

Η αποτυχία του διακανονισμού για μη οικονομικούς λόγους.

Λίγες είναι επίσης οι περιπτώσεις που δεν καταλήγουν σε οικονομική συμφωνία διότι στη πραγματικότητα ο διάδικος με τον τρόπο αυτό επιδιώκει αλλαγή Πραγματογνώμονα (εκτιμώ 5% του συνόλου των υποθέσεων).

4.3.5 Η εκτέλεση και η υποβολή πινακίου αμοιβής για καθορισμό αμοιβής από το Δικαστήριο.

Βέβαια η λύση σε όλες τις περιπτώσεις είναι η εκτέλεση της πραγματογνωμοσύνης, η υποβολή πινακίου αμοιβής. Στη περίπτωση αυτή ο δικαστής κρίνει ελευθέρως και υπάρχει περίπτωση να αδικηθεί ένας μελετητής μη καλύπτοντας ούτε το κόστος της εργασίας του, πράγμα που μου έχει τύχει.

Από τα προηγούμενα προκύπτει ότι στη πραγματογνωμοσύνη ο διακανονισμός της αμοιβής είναι το σημαντικότερο πράγμα μετά την επιλογή του Πραγματογνώμονα και το σημείο όπου μπορεί να δημιουργηθεί διαπλοκή εφόσον δεν υπάρχει ένα αντικειμενικό και ανεξάρτητο σύστημα καθορισμού αμοιβών.

5. Η συγκέντρωση των στοιχείων.

Η συγκέντρωση των στοιχείων στη δικογραφία γίνεται, σύμφωνα με το σύστημα που ισχύει στη χώρα μας, από τους διαδίκους.

Συνήθιζα να απευθύνομαι στους διαδίκους εγγράφως, πράγμα που συνιστώ. Και το συνιστώ, διότι η εμπειρία μου δείχνει ότι σε λίγες περιπτώσεις (λιγότερες του 10%) δεν χρειάστηκε η συγκέντρωση πολύ περισσοτέρων στοιχείων, τα οποία κατά το σύστημα που έχουμε συγκεντρώνονται από τους διαδίκους χωρίς τη παρέμβαση του Δικαστηρίου.

Σε περιπτώσεις μεγάλου ενδιαφέροντος προκύπτει κατά τη διάρκεια της μελέτης η ανάγκη να συγκεντρωθούν τεχνικά και λοιπά στοιχεία κάθε μορφής που σπάνια έχουν διατεθεί από τους διαδίκους.

Η εμπειρία μου λέει ότι απαιτείται τουλάχιστο ένα τρίμηνο για να συγκεντρωθούν τα στοιχεία που κρίνει ο Πραγματογνώμονας ότι θα είναι χρήσιμα και στις περισσότερες φορές ο ίδιος ασχολείται με τη συγκέντρωση αυτών.

Η σπουδαιότητα της φάσεως αυτής είναι προφανής και πιστεύω ότι οι διάδικοι δεν μπορούν να προβλέψουν τι χρειάζεται, επειδή συνήθως δεν προϋπάρχει μια συνεργασία με Τεχνικό Σύμβουλο.

Γίνεται προφανές ότι ο δικονομικός περιορισμός του χρόνου διεκπεραίωσης του ενός ή δύο μηνών που δίνουν συνήθως οι αποφάσεις για την εκτέλεση της πραγματογνωμοσύνης, είναι ανέφικτος και δεν αρκεί ούτε για την προετοιμασία. Ο περιορισμός όμως αυτός δεν έχει καμιά επίπτωση στο κύρος της πραγματογνωμοσύνης.

6. Απαιτούμενες ρυθμίσεις.

Τα όσα αναφέρθηκαν μέχρι τώρα αιτιολογούν γιατί οι Τοπογράφοι Μηχανικοί δεν είναι πρόθυμοι να συμμετέχουν στη διεξαγωγή πραγματογνωμοσυνών και συνοψίζοντας αυτά τα προβλήματα διαπιστώνουμε ότι είναι:

  • Ο προσδιορισμός και η καταβολή της αμοιβής Πραγματογνώμονα.
  • Το άγχος που δημιουργεί η δυσκολία του έργου και η συνεργασία με τους διαδίκους συνήθως.
  • Η συγκέντρωση των στοιχείων επί των οποίων θα στηριχτεί η μελέτη.
Αν θα μπορούσα να περιγράψω με συντομία το πλαίσιο ρυθμίσεων που θα έπρεπε να επιχειρηθεί κατά την άποψή μου για βελτίωση του συστήματος, θα έλεγα χωρίς αμφιβολία ότι:
  • Πρέπει να θεσπιστεί ειδικό Σώμα Πραγματογνωμόνων και διαδικασία ορισμού από τα μέλη του στην εκτέλεση πραγματογνωμοσυνών.
  • Πρέπει να καθοριστεί αντικειμενικό σύστημα ένταξης στο Σώμα των Πραγματογνωμόνων αλλά και εν συνεχεία αξιολόγησής τους.
  • Πρέπει να καθοριστεί διαδικασία επιμόρφωσης σε τεχνικά θέματα των Νομικών και σε νομικά θέματα των Πραγματογνωμόνων.
  • Το σύστημα συγκέντρωσης των στοιχείων πρέπει να αλλάξει και η συγκέντρωση των στοιχείων να γίνεται με ευθύνη Δικαστή.
  • Να καθοριστεί σύστημα προσδιορισμού αμοιβών Πραγματογνωμόνων που θα αποκλείσει την οποιαδήποτε οικονομική σχέση του Πραγματογνώμονα με τον διάδικο.

7. Το τοπογραφικό διάγραμμα και ο ρόλος του σαν στοιχείο της πραγματογνωμοσύνης.

Η σύνταξη μιας Πραγματογνωμοσύνης είναι μια ολόκληρη μελέτη με παράλληλη έρευνα. Ο Πραγματογνώμονας επικεντρώνει την έρευνά του μελετώντας και μαθαίνοντας όλο και περισσότερα πράγματα για λιγότερα θέματα. Χρειάζεται να είναι πολύ προσεκτικός και να εξετάζει εξονυχιστικά τα στοιχεία. Απαιτούνται νομίζω πολλές γνώσεις πέρα από αυτές που δίνει η Τεχνική Εκπαίδευση, και αφορούν πολύ ευρύτερο φάσμα γνώσεων που χρησιμοποιούνται κατά περίπτωση. Μέσα στις επιθυμητές πολλαπλές γνώσεις είναι απαιτητές αρκετές νομικές γνώσεις για να μπορεί να κάνει την δουλειά του και να είναι χρήσιμος.

Η εφαρμογή πολλαπλών γνώσεων και η έρευνα που κάνει στο αντικείμενο του ο Μηχανικός τον καταξιώνει σαν μελετητή και τον γεμίζει ικανοποίηση.

Κάθε πραγματογνωμοσύνη έχει τις δικές της ιδιαιτερότητες και απαιτεί την δικιά της διαδικασία. Το πλήθος ων περιπτώσεων είναι πολύ μεγάλο για να ασχοληθεί κανείς σε μια εισήγηση με αυτό.

Σε όλες τις περιπτώσεις υπάρχει επίδικο που περιγράφεται σε έγγραφα, αποτυπώνεται σε διαγράμματα διαφόρων χρονολογιών, σε Α/Φ λήψεως διαφορετικών ετών, με αναφορές σε δημόσια και ιδιωτικά έγγραφα, με σχετικές μαρτυρίες, δικαστικές Αποφάσεις και πληθώρα άλλων στοιχείων.

Το Τοπογραφικό Διάγραμμα αποδίδει το μοντέλο του επιδίκου και είναι αυτό το οποίο έχει ο Τοπογράφος Μηχανικός στα χέρια του καθημερινά και στο οποίο ουσιαστικά είναι αφιερωμένη η ημερίδα.

Στα χέρια του Πραγματογνώμονα είναι στοιχείο της δικογραφίας, εφαρμόζεται στο έδαφος, συσχετίζεται με τα στοιχεία του εδάφους όπως έχουν διαμορφωθεί κατά το χρόνο μελέτης. Επί του διαγράμματος αναφέρονται τα συμπεράσματα του Πραγματογνώμονα και η απόφαση του δικαστηρίου που θα ακολουθήσει.

7.1. Τα διαγράμματα της δικογραφίας - το ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΩΝ - κλίμακες διαγραμμάτων.

Να σημειώσουμε εδώ ότι προ της δικαστικής αποφάσεως το διάγραμμα έχει ισχύ μαρτυρίας ή τεκμηρίου, αμέσως όμως μετά τη τελεσίδικη Απόφαση το ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΩΝ έχει κτηματολογική αποδεικτική ισχύ και με βάση αυτό το διάγραμμα στο οποίο αναφέρεται η Απόφαση γίνεται η οποιαδήποτε αναφορά μετά τη μεταγραφή των Αποφάσεων.

Σημαίνει αυτό ότι ο Πραγματογνώμονας θα πρέπει να φροντίσει το διάγραμμα που θα προτείνει στο δικαστήριο να είναι τεχνικώς άρτιο και με την έννοια αυτή συμπεριλαμβάνουμε και τη δυνατότητα εφαρμογής του έστω και αν υποστεί εξαιρετικά μεγάλες μεταβολές η περιοχή και χαθούν τα όποια στοιχεία συσχετισμού.

Σημαίνει επίσης αυτό, ότι το ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΤΩΝ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΩΝ θα ήταν καλό να είναι πάντα εξαρτημένο από το Κρατικό Δίκτυο. Υπάρχουν περιπτώσεις που επειδή μεσολαβεί μεταξύ του χρόνου εκτέλεσης της πραγματογνωμοσύνης και της τελεσιδικίας της Αποφάσεως αρκετός χρόνος και πολλές αυθαίρετες παρεμβάσεις των διαδίκων ή τρίτων στη περιοχή του επιδίκου, μετά τη τελεσιδικία είναι δυσχερής ή αδύνατη η εφαρμογή της Αποφάσεως στο έδαφος με κλασική Τοπογραφία, εφαρμογή φωτογραμμετρικών εργασιών που έχουν για μικρής εκτάσεως εργασίες υψηλό αναλογικά κόστος και εμπλέκονται οι διάδικοι σε νέο κύκλο αντιδικιών. Κατά συνέπεια ο Τοπογράφος Μηχανικός ως ιδιώτης ή ως Πραγματογνώμονας θα κληθεί να λύσει το πρόβλημα.

Τα προηγούμενα σημαίνουν ότι το ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΤΩΝ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΩΝ που συντάσσει ο Πραγματογνώμονας, έχει ειδικές απαιτήσεις ακριβείας και ποιότητας στις οποίες πρέπει να ανταποκρίνεται ανεξαρτήτως κόστους.

Το κόστος μιας κτηματολογικής εργασίας γενικώς είναι συνάρτηση της αξίας γης και υπάρχουν πολλές αναφορές στα διάφορα κτηματολόγια. Η αξία γης είναι το πρώτο θέμα που πρέπει να εξετάζει ο Μηχανικός κατά τη σύνταξη ενός διαγράμματος γιατί με βάση αυτή την αξία, προσδιορίζεται η κλίμακα του διαγράμματος και βέβαια η κλίμακα πρέπει να διευκρινιστεί ότι δεν αναφέρεται απλά στη διαδικασία εκτυπώσεως αλλά στις προδιαγραφές που έχουν χρησιμοποιηθεί στη σύνταξη του διαγράμματος. Είναι εξαιρετικά συνηθισμένα τα σφάλματα, να έχουν συνταχθεί διαγράμματα που εμφανίζονται σε μεγάλες κλίμακες, ενώ είναι πρόδηλο ότι η ακρίβεια μετρήσεων που χρησιμοποιήθηκε αναφέρεται σε πολύ μικρότερες κλίμακες. Ένα τέτοιο διάγραμμα θα πρέπει να αξιολογείται ανεξάρτητα της αναγραφομένης κλίμακας από τον Πραγματογνώμονα.

Ο Πραγματογνώμων χρησιμοποιεί διαγράμματα πολλών κλιμάκων, σε ποια όμως κλίμακα θα αναφέρει το διάγραμμά του; Εφόσον υπάρχει διάγραμμα προσαρτημένο στην Αγωγή, η εκτύπωση του ΔΙΑΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΩΝ πρέπει να είναι στην κλίμακα του διαγράμματος αυτού. Αυτό είναι χρήσιμο και αναγκαίο για το Δικαστή επειδή έτσι διευκολύνεται το έργο του και βέβαια πάντα ο Πραγματογνώμων πρέπει να έχει τη συναίσθηση ότι εργάζεται για να υπηρετήσει μια απόφαση που θα βγάλει ο Δικαστής ο οποίος πρέπει να διευκολύνεται με κάθε τρόπο στο χειρισμό διαγραμμάτων αφού δεν έχει εκπαιδευτεί ειδικά για αυτό το θέμα αλλά μαθαίνει σταδιακά με τη εξέλιξή του.

Εάν ο Δικαστής έχει διάγραμμα Αγωγής σε μια κλίμακα και ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΩΝ σε άλλη κλίμακα, του δημιουργείται μέγα πρόβλημα και επίσης «δεν μπορεί να αποκτήσει την αναγκαία αίσθηση της πληρότητας της πραγματογνωμοσύνης» πράγμα που είναι αναγκαίο και θέλει ο νομοθέτης που «του χρεώνει» την ελεύθερη κρίση.

Ενώ η κλίμακα εκτύπωσης του ΔΙΑΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΩΝ είναι δεδομένη, οι προδιαγραφές σύνταξης του ΔΙΑΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΩΝ πρέπει να αντιστοιχούν στην πραγματική αξία γης και όχι σε αυτήν που αναφέρει για το προσδιορισμό αρμοδιότητας ο προσφεύγων διάδικος, αφού είναι γνωστό ότι πολλές φορές δεν ανταποκρίνεται στη πραγματικότητα.

Η αιτιολόγηση του κανόνα αυτού δεν είναι δύσκολη. Προκύπτει κυρίως από τη λογική ότι το ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΩΝ θα αποκτήσει μετά την απόφαση κτηματολογική αποδεικτικότητα και θα πρέπει να είναι εφαρμόσιμο σε μια περιοχή με πραγματικές σημερινές αξίες.

Το συμπέρασμα της Πραγματογνωμοσύνης προκύπτει από συσχετισμό πολλών στοιχείων, τίτλων, συμβολαίων, Αποφάσεων, διαφόρων εγγράφων, καταθέσεων, προτάσεων και άλλων, αλλά καθοριστικό ρόλο έχει το τοπογραφικό διάγραμμα σε όλους τους συσχετισμούς.

Μεταξύ των τοπογραφικών διαγραμμάτων που περιέχονται στη δικογραφία, το διάγραμμα που προσαρτάται στην Αγωγή δημιουργεί πολλές δικονομικές δεσμεύσεις και για αυτό πρέπει να αξιολογείται ιδιαίτερα.

Στα πλαίσια αυτής της ημερίδας που είναι αφιερωμένη στο τοπογραφικό διάγραμμα, θα αναφερθώ σε μερικά κρίσιμα σημεία που χρειάζονται κάποια προσοχή επειδή στα σημεία αυτά συναντούμε πολλές φορές σφάλματα συναδέλφων.

7.2. Το τοπογραφικό διάγραμμα δεν είναι τίτλος.

Σχολιάζοντας το τοπογραφικό διάγραμμα από τη πλευρά του Πραγματογνώμονα, το πρώτο πράγμα που μπορώ να σημειώσω είναι ότι υπάρχει η εσφαλμένη τάση να υποκαθίσταται από τους Τοπογράφους η έννοια του τίτλου με την έννοια του τοπογραφικού διαγράμματος. Διαπιστώνεται επίσης ότι υποτιμάται από Νομικούς κυρίως σε πολλές περιπτώσεις η αξία του τοπογραφικού διαγράμματος που προσαρτάται στα συμβόλαια.

Ο Πραγματογνώμονας βέβαια πρέπει να αξιολογεί το διάγραμμα και να εκτιμά την ακρίβειά του, συσχετίζοντας την εκτίμηση αυτή με το θέμα το οποίο έχει να επιλύσει και για το οποίο πρέπει να αποφανθεί.

Ο Πραγματογνώμονας δηλαδή πρέπει να εκτιμά το μέσο τετραγωνικό σφάλμα της θέσης των σημείων και των μηκών και να εξαγάγει συμπέρασμα τι ακρίβεια μπορεί να πάρει από το διάγραμμα και με τι πιθανότητα σφάλματος.

Ο Πραγματογνώμονας σε καμιά περίπτωση δεν δικαιούται να θεωρεί ότι το διάγραμμα υποκαθιστά το τίτλο, φυσικά ούτε στη περίπτωση που υπάρχει νομοθετημένη η αποδεικτικότητα του διαγράμματος όπως πχ. στις διανομές.

Αξίζει το κόπο να αναφέρω δύο παραδείγματα:

Παράδειγμα 1 : ''Με δικαστική Απόφαση επιδικάστηκε ζώνη πλάτους 20 εκατοστών και μήκους 180 μέτρων ως κατάληψης επί ενός ορίου κληροτεμαχίου. Η απόφαση στηρίχτηκε αποκλειστικά στην πραγματογνωμοσύνη και στην εφαρμογή που αυτή έκανε εφαρμόζοντας διαγράμματα διανομής Ηρακλείου κλίμακας 1:2000 στη σημερινή κατάσταση.''

Στη περίπτωση αυτή ο Πραγματογνώμονας, δεν αξιολόγησε και δεν απάντησε στα ερωτήματα:

Έστω εάν ο τριγωνισμός που έγινε προ της διανομής (1923 έως 1930) δεν είχε απόκλιση από το σημερινό (απόλυτη ακρίβεια υψηλή),πόση ακρίβεια (σχετική ακρίβεια) δικαιολογεί η κλίμακα 1:2000, ώστε να αιτιολογείται συμπέρασμα κατάληψης 20 εκατοστών;

Παίρνοντας υπ όψιν όλους τους τεχνικούς παράγοντες σύνταξης των διαγραμμάτων της διανομής (προδιαγραφές που ίσχυσαν τότε και πιθανή απόκλιση τριγωνομετρικού δικτύου) με πόση ακρίβεια μπορεί να προσδιοριστεί ένα όριο;

Το σφάλμα του συναδέλφου οφείλεται στο ότι δεν εξέτασε τα παραπάνω προβλήματα και αυτό είχε μεγάλη επίπτωση κατά την άποψή μου στη συνέχεια.

Παράδειγμα 2 : ''Στο επίδικο έχει κτιστεί σήμερα κατοικία από τον Α στον οποίο έχει παραχωρηθεί κληροτεμάχιο της διανομής Τοπ Αλτί. Με την εφαρμογή των διαγραμμάτων διανομής προκύπτει ότι το επίδικο είναι τμήμα ομόρου τεμαχίου διανομής που παραχωρήθηκε στον Β.''

Ο Α υποστηρίζει ότι είχε παραχωρηθεί εξ αρχής στον πατέρα του αρχικό κληρούχο το επίδικο μαζί με τη συνεχόμενη έκταση σαν κλήρος. Αυτό επιβεβαιώνεται εκ του γεγονότος ότι στον αρχικό κλήρο του παρεχωρήθησαν πέντε ελιές που δεν υπάρχουν στο υπόλοιπο τμήμα που είναι όλο αγρός και προσδιορίζεται από τις Α/Φ του 1945 το γεγονός αυτό, όπως επίσης προσδιορίζονται στο έδαφος οι δύο από τις πέντε παλιές ρίζες κομμένες.

Ο κλήρος στη περίπτωσή μας δεν περιγράφεται από το διάγραμμα διανομής στο οποίο υπεισήλθε σφάλμα και περιέγραψε το επίδικο σαν τμήμα του τεμαχίου διαγράμματος διανομής κλήρου Β.

Ο τίτλος του Α που είναι το παραχωρητήριο του Υπουργείου Γεωργίας, δίνει πληροφορίες για τα δέντρα, τις οποίες αξιοποιώντας ο Πραγματογνώμονας καταλήγει στον πιο ανήκει το επίδικο.

Η περίπτωση αυτή προσδιορίζει και τη διαφορά τίτλου (παραχωρητήριο διανομής) και διαγράμματος προσαρτώμενου στον τίτλο (διάγραμμα διανομής).

Σε κάθε περίπτωση το διάγραμμα δεν είναι τίτλος, ούτε και στη περίπτωση των διανομών και ο Πραγματογνώμων οφείλει να ερευνά τα στοιχεία συνολικά για να καταλήγει στην εφαρμογή τίτλου.

Αντιλαμβάνεστε τι θα συμβεί αν στο παράδειγμα 2, δεν εντοπιστεί ο κλήρος από το παραχωρητήριο σε συνδυασμό με τις Α/Φ και μετά από πολύ προσεκτική αυτοψία στο επίδικο και στην πέριξ αυτού έκταση.

Καταγράφοντας την εμπειρία μου πρέπει να πω ότι οι περισσότεροι συνάδελφοι κάνουν αυτό το σφάλμα και ευτυχώς βέβαια που δεν επηρεάζει πάντα την δικαιοσύνη αφού ο Δικαστής ελευθέρως κρίνει. Όμως σε κάποιες περιπτώσεις όπως η περίπτωση του παραδείγματος 2, ο Δικαστής δεν έχει τα μέσα ούτε τις γνώσεις να καταλήξει διαφορετικά.

7.3. Το τοπογραφικό διάγραμμα πρέπει να αξιολογείται ως προς την ακρίβεια αναγνωρίσεως των ορίων.

Στο παράδειγμα 1 ζητήσαμε να αξιολογήσει ο Πραγματογνώμων την ακρίβεια του διαγράμματος διανομής που μπορεί να γίνει βάσει του Κανονισμού Τοπογραφικών Εργασιών που ίσχυσε για τη σύνταξη των εργασιών αυτών.

Η αξιολόγηση αυτή αφορά το τεχνικό μέρος, δηλαδή την ακρίβεια του σημείου το οποίο μετρήθηκε. Υπεισέρχεται όμως πάντα το σφάλμα αναγνωρίσεως που είναι το σφάλμα προσδιορισμού του ορίου στο έδαφος.

Το όριο ελάχιστες φορές είναι σχεδόν μαθηματική γραμμή (πλευρά τοίχου ή μεσοτοιχία, μεταλλική περίφραξη κλπ.) τις περισσότερες δε φορές, το όριο είναι μια φυσική ζώνη επί του εδάφους (δέτης, άξονας ρυακιού, αρμί-αρμί βουνού, κλπ.).

Η ουσιαστική ευθύνη της υπόδειξης του ορίου αποδίδεται στον οριοδείκτη που είναι συνήθως ο ιδιοκτήτης και στον οποίο αποδίδεται η τυπική ευθύνη στα διαγράμματα που συντάσσονται προς εκπλήρωσιν απαιτήσεων του Ν.651/77.

Θεωρώ ότι στην ουσιαστική ευθύνη της αποτύπωσης συμμετέχει ο Μηχανικός αποτύπωσης και την αβεβαιότητα της αποτύπωσης πρέπει να εκτιμήσει ο Πραγματογνώμων Μηχανικός, ο οποίος θα πάρει κάποια στιγμή στα χέρια του το διάγραμμα.

Παράδειγμα 3 : ''Ο Μηχανικός αποτυπώνει στο έδαφος το όριο ιδιοκτησίας που περιγράφεται στο τίτλο με τη φράση 'αρμί-αρμί' ή 'ως χύνουν τα νερά' φράσεις που δεν είναι ευχερές να προσδιορίσει ούτε ο οριοδείκτης, ούτε ο ίδιος την ακριβή θέση με την έννοια της μαθηματικής γραμμής. Προσδιορίζεται το όριο σαν «υλική ζώνη» στην οποία αποδίδεται κάποιο 'πλάτος αβεβαιότητας'.Στο μοντέλο (αποτύπωση) καταγράφεται η μέση γραμμή αυτής της ζώνης.''

Όταν το διάγραμμα έρθει στα χέρια του Πραγματογνώμονα, ο Πραγματογνώμονας πρέπει να αξιολογήσει το «πλάτος αβεβαιότητας» πριν αποφανθεί για οποιαδήποτε εφαρμογή. Θα συνιστούσα μάλιστα να καταγράφεται η αβεβαιότητα που αποδίδει στην αποτύπωση του παλαιού ορίου όπως αυτονόητα πρέπει πάντα να καταγράφει την αβεβαιότητα του συμπεράσματός του.

Παράδειγμα 4 : ''Κάνοντας εφαρμογή γραμμών αιγιαλού και παραλίας ο Πραγματογνώμων θα πρέπει να προσδιορίσει την ακρίβεια των διαγραμμάτων επί των οποίων έχει χαραχθεί ο Αιγιαλός προ πάσης επανεφαρμογής.''

Δεν αναλύω περισσότερο το παράδειγμα διότι είναι γνωστές οι λαθροχειρίες που έχουν γίνει σε τέτοια διαγράμματα για να καθιστούν δυνατή τη μετατόπιση του αιγιαλού. Επομένως και στο παράδειγμα αυτό ο Πραγματογνώμων οφείλει να κάνει αξιολόγηση του προσκομιζομένου διαγράμματος προ πάσης εφαρμογής.

7.4. Το διάγραμμα πρέπει να ελέγχεται για τη νομιμότητα του δηλαδή κατά πόσο είναι διάγραμμα ή σκαρίφημα.

Αναφέρομαι στο αυτονόητο αυτό θέμα γιατί είναι σαφές ότι θα πρέπει να γνωρίζουμε ότι η τοποθέτηση γραμμών και σημείων πάνω σε ένα διάγραμμα έχουν νομικά την ισχύ μαρτυρίας και αφού έτσι είναι νομικά, υποχρέωσή μας είναι η μέτρησή του και όχι η σκαριφηματική τοποθέτηση κάποιων στοιχείων πάνω στο υπόλοιπο διάγραμμα.

Δυστυχώς σε πολλά τοπογραφικά διαγράμματα τοποθετούνται στοιχεία που δεν μετρήθηκαν στο έδαφος. Θα πρέπει δε να πω ότι δυστυχώς υπάρχουν τέτοιες περιπτώσεις και στις Διανομές Υ.Γ. όπου τα εμφανιζόμενα κτίρια ή κατασκευές δεν μετριόνταν πάντα αλλά τοποθετούνταν σκαριφηματικά.

Το πρόβλημα στη πραγματογνωμοσύνη, προκύπτει όταν ο Πραγματογνώμων βρίσκοντας τα στοιχεία αυτά στο έδαφος (κατασκευές, δέντρα, χαντάκια κλπ.) θέλει να τα χρησιμοποιήσει σε επανεφαρμογή.

Στη περίπτωση αυτή είναι αυτονόητο ότι θα πρέπει να ελέγξει από συσχετισμό με άλλα στοιχεία εφόσον είναι δυνατόν εάν καταμετρήθηκαν οι λεπτομέρειες και να αποφασίσει εάν είναι αξιόπιστα στοιχεία για να τα χρησιμοποιήσει ότι συσχετισμό. Στη περίπτωση διανομών και εργασιών γενικά που κρατείται ο φάκελος αποτυπώσεως, ανατρέχουμε στα στοιχεία αποτύπωσης. Εάν όμως αυτά δεν υπάρχουν, πρέπει να χρησιμοποιηθούν Α/Φ ή άλλα υφιστάμενα διαγράμματα και χάρτες.

Στους Τοπογράφους είναι γνωστό και αυτονόητο ότι δεν πρέπει να εμφανίζουν σκαριφηματικά οποιαδήποτε στοιχεία επί του διαγράμματος στην αποτύπωση των τεμαχίων.

7.5. Το τοπογραφικό διάγραμμα πρέπει να ελέγχεται για τη συμβατότητα των περιεχομένων σε αυτό στοιχείων.

Συνήθης ασυμβατότητα εμφανίζεται μεταξύ μηκών και αναγραφομένων τιμών μηκών. Η περίπτωση αυτή δημιουργεί άλλο πρόβλημα στο Πραγματογνώμονα σχετικά με το διάγραμμα και θα πρέπει να κρίνει επί της αξιοπιστίας του.

Όσον αφορά τις παλαιότερες αποτυπώσεις του Υπουργείου Γεωργίας για διανομές, αναδασμούς κλπ. έμμεσα και όχι ρητά από την καταγραφή ων διαδικασιών προκύπτει ότι σε κάθε εργασία μετρούνταν κάποια μήκη και κατεγράφοντο. Αν δεχτεί κανείς ότι ο Κανονισμός Τοπογραφικών Εργασιών τηρούνταν πάντοτε καταλήγει στο συμπέρασμα ότι εφόσον καταγράφεται μήκος, ισχύει η καταγραφομένη τιμή.

Είμαι πλήρως αντίθετος στην άποψη αυτή που θα πρέπει να πω ότι πολλοί υποστηρίζουν, διότι δεν τηρούνταν πάντα οι κανονισμοί, διότι δεν απαντά στο ερώτημα γιατί δεν γινόταν σε τέτοια περίπτωση έλεγχος και διόρθωση των γραφικών στοιχείων και βεβαίως επειδή αναιρείται ο χαρακτήρας του γραφικού κτηματολογίου που δημιουργούνταν τα χρόνια εκείνα.

Σε νεότερες εργασίες γνωρίζουν οι συνάδελφοι ότι μπορεί να μετριέται ένας αριθμός μηκών στο έδαφος αλλά πάρα πολλά μήκη τοποθετούνται γραφικά ή αναλυτικά, ιδίως τώρα με την τεχνολογία.

Ένα θέμα συμβατότητας επίσης είναι η συμβατότητα μεταξύ καταγραφομένου εμβαδού και προκύπτοντος από την εργασία του Πραγματογνώμονα εμβαδού, το οποίο πρέπει επίσης να κριθεί κατά περίπτωση.

7.6. Η συνολική αξιοπιστία ενός διαγράμματος.

Από τα προηγούμενα προκύπτει ότι στο τοπογραφικό διάγραμμα πρέπει να αποδίδεται η σημασία την οποία έχει αλλά χωρίς να κάνουμε το σφάλμα να υποκαθιστούμε το τίτλο με αυτό.

Το υφιστάμενο στη δικογραφία τοπογραφικό διάγραμμα για να χρησιμοποιηθεί στη πραγματογνωμοσύνη θα πρέπει να αξιολογηθεί από τον Πραγματογνώμονα ως προς την ακρίβεια περιγραφής των ορίων, ως προς τη νομιμότητά του, δηλαδή την αλήθεια που εξασφαλίζεται από διαδικασία μέτρησης και ως προς τη συμβατότητα των περιεχομένων σε αυτό στοιχείων, και να του αποδοθεί ένα βάρος που θα μετρήσει στο κατά πόσο θα το δεχτεί στο σύνολο ή κατά μέρος.

Το συντασσόμενο με τη πραγματογνωμοσύνη ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΩΝ πρέπει να είναι άρτιο και εφαρμόσιμο στις δυσκολότερες περιπτώσεις.

8. Η Δικαστική Πραγματογνωμοσύνη στην μετά Εθνικό Κτηματολόγιο εποχή.

Θα ήταν παράλειψη να μη πω με συντομία την άποψή μου για τις βασικές διαφοροποιήσεις στην εκτέλεση πραγματογνωμοσυνών στο στάδιο της εφαρμογής του Εθνικού Κτηματολογίου μετά τη δεύτερη Ανάρτηση.

Η εκτίμησή μου είναι ότι με το Εθνικό Κτηματολόγιο όπως εξελίσσεται θα υπάρξει ένας μεγάλος αριθμός γεωτεμαχίων τα οποία θα διαφέρουν κατά θέση από το γεωτεμάχιο για το οποίο υπάρχει «διάνοια κυρίου» στον ιδιοκτήτη. Άλλο δηλαδή θα είναι αυτό που πιστεύει ένας ότι έχει και σε άλλη θέση ή όχι στην ακριβή θέση θα είναι αυτό το γεωτεμάχιο στον οποίο αποδίδει το Εθνικό Κτηματολόγιο την κυριότητά του.

Το πρόβλημα αυτό είναι αναμενόμενο γιατί φαίνεται πως στην επιδίωξη εφαρμογής αριθμητικού ή γραφικού Κτηματολογίου σε αντικατάσταση του Νομικού Κτηματολογίου, δεν έγινε επαρκής πρόοδος η οποία να διασφαλίζει την αποδεικτικότητα του Κτηματολογίου.

  • Επετεύχθη χωρίς αμφιβολία το αμφιμονοσήμαντο της αναφοράς του δικαιώματος του γεωτεμαχίου στον φερόμενο ιδιοκτήτη.
  • Επετεύχθη χωρίς αμφιβολία ο προσδιορισμός της θέσεως του περίπου κέντρου βάρους του γεωτεμαχίου στο έδαφος, πράγμα πολύ σημαντικό.
  • Επετεύχθη η συμπλήρωση σε μεγάλο βαθμό νομικών πληροφοριών που αφορούν βάρη, υποθήκες κλπ, δηλαδή ενισχύθηκε και ορθά ο χαρακτήρας του Νομικού Κτηματολογίου.
  • Δεν εξασφαλίζεται όπως φαίνεται ο προσδιορισμός του τεμαχίου από τις συντεταγμένες των κορυφών του, επομένως δεν θα έχουμε τώρα αριθμητικό Κτηματολόγιο στη συντριπτική πλειοψηφία των γεωτεμαχίων.
  • Δεν είναι σίγουρο αυτή τη στιγμή και θέλω να κρατήσω μα επιφύλαξη στο κατά πόσο θα μπορεί να χρησιμοποιηθεί το χαρτογραφικό υπόβαθρο σαν γραφικό υπόβαθρο στη κλίμακα που ορίζεται κατά περιοχή ώστε να μπορούμε να μιλάμε για Γραφικό Κτηματολόγιο.
Κατά συνέπεια μπορώ να προβλέψω ότι:
  • Δεν θα υπάρξει ουσιαστική επίδραση στη σύνταξη των Δικαστικών Πραγματογνωμοσυνών όσον αφορά και το Τεχνικό και το Νομικό μέρος τους.
  • Θα υπάρξει μεγάλος αριθμός δικών και κατά συνέπεια πραγματογνωμοσυνών, με αντικείμενο την επίτευξη ταυτότητας της γεωμετρικής εγγραφής του Κτηματολογίου με την κατά διάνοια κυρίου πραγματική κατάσταση. Θεωρώ απίθανο μέσα στη προβλεπόμενη πενταετία να μπορέσει μέσω της δικαστικής οδού να αποκατασταθεί το παραπάνω πρόβλημα και για να γίνει αυτό πρέπει να γίνουν νομοθετικές ρυθμίσεις που δεν είναι αντικείμενο αυτής εδώ της εισηγήσεως.
Οι Αποφάσεις των Δικαστηρίων στο εξής θα ενημερώνουν το χαρτογραφικό υπόβαθρο του Εθνικού Κτηματολογίου και κατά συνέπεια θα πρέπει τα διαγράμματα τα οποία χρησιμοποιούνται να συντάσσονται σύμφωνα με τις προδιαγραφές που έχουν νομοθετηθεί με την 71154/4228 Υ. Α. ΦΕΚ 639Β/95.

Σημαίνει αυτό ότι τα διαγράμματα που συντάσσονται για πραγματογνωμοσύνες για να γίνουν ΔΙΑΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΩΝ κατά τη λειτουργία του Εθνικού Κτηματολογίου πρέπει να είναι εξαρτημένα από το Κρατικό Δίκτυο και να αναφέρονται στο ΕΓΣΑ, πληρώντας τις προδιαγραφές της παραπάνω Υ.Α. Επίσης αυτονόητα όλα τα παλαιότερα διαγράμματα, θα πρέπει να συσχετίζονται με μετασχηματισμούς στο ΕΓΣΑ.


Στην εισήγησή μου προσπάθησα να καταγράψω βασικά σημεία για τα οποία ο προβληματισμός του Δικαστή, του Δικηγόρου και του Μηχανικού θα είναι χρήσιμος εφόσον καθοδηγεί τις ενέργειες στην βελτίωση του πλαισίου διενέργειας της Δικαστικής Πραγματογνωμοσύνης.

Θα μπορούσαν να σχολιαστούν πολύ περισσότερα θέματα σε μια χωρίς χρονικούς περιορισμούς εργασία. Ζητώ την επιείκεια της κρίσης σας για την συντόμευση της εισήγησης στο θέμα που αναφέρθηκα και σας ευχαριστώ που με παρακολουθήσατε.

** τέλος **


Για να μας αναθέσετε την διενέργεια πραγματογνωμοσύνης :
  • στείλτε μας τα δεδομένα ανάθεσης με e-mail στο info@glavopoulos.gr
  • ή στείλτε μας τα δεδομένα ανάθεσης με φαξ στον αριθμό φαξ : 2310-424372 (online 24/7)
  • ή μιλείστε μαζί μας στο τηλ : 2310-424363, 2310-424364, 2310-424365 (ώρες εργασίας 08:00-18:00, Δ-Π)
  • ή μιλείστε μαζί μας στο κινητό τηλ : 6944-781777 (online 24/7)
  • ή χρησιμοποιείστε την online φόρμα ανάθεσης πραγματογνωμοσύνης

Σας ευχαριστούμε πάρα πολύ για το ενδιαφέρον που δείχνετε στην εταιρεία μας και στις υπηρεσίες που παρέχουμε. Προσδοκούμε (όποτε εσείς το κρίνετε σκόπιμο) να σας προσφέρουμε τις υπηρεσίες αυτές δηλ. τις υπηρεσίες ενός εξειδικευμένου πραγματογνώμονα. Ελάτε σε επαφή μαζί μας μέσω της φόρμας επικοινωνίας.

ΠΡΟΣΟΧΗ :

Το κείμενο της παρούσας σελίδας έχει γενικό ενημερωτικό χαρακτήρα. Το βρήκατε ενδιαφέρον ?. Στείλτε μας τα σχόλιά σας. Εμείς έχουμε καταβάλει κάθε δυνατή προσπάθεια ώστε αυτό να είναι πλήρες και να ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Επειδή όμως οι συνθήκες εξελίσσονται διαρκώς, έτσι και η προετοιμασία όλων μας πρέπει να αναπροσαρμόζεται αντίστοιχα. Ζητήστε μας περισσότερες πληροφορίες.

   
 

μοιραστείτε το :


ΠΡΟΣΟΧΗ : Παρακαλούμε να έχετε πάντα υπ'όψη σας ότι η ερμηνεία του Νόμου και οι συσχετισμοί σχετικών Αρθρων του Νόμου και της Νομολογίας αποτελούν κατ' έξοχή γνωστικό αντικείμενο Νομικού Συμβούλου / Δικηγόρου.

Θα πρέπει επίσης να έχετε υπ'όψη σας ότι η συνεισφορά ενός εξειδικευμένου Πραγματογνώμονα / Τεχνικού Συμβούλου / Εκτιμητή, είναι πολλές φορές επιτακτική ανάγκη.





Γκλαβόπουλος Χ. Δ. και ΣΙΑ ΕΕ
Σύμβουλοι Μηχανικοί, Πραγματογνώμονες, Εκτιμητές

Βασ.Ολγας 223 (δείτε χάρτη), 54646 Θεσσαλονίκη
τηλ : 2310-424363, fax : 2310-424372, κινητό τηλ. 24ωρης επείγουσας επαφής : 6944-781777
Επικοινωνία μαζί μας, εγγραφείτε στο newsletter της εταιρείας μας, e-mail :

Πνευματικά δικαιώματα   Οροι Χρήσης του κόμβου μας   Προστασία Προσωπικών Δεδομένων

Copyright © Γκλαβόπουλος Χ. Δ. και ΣΙΑ ΕΕ. Με την επιφύλαξη παντός δικαιώματος.
logo with motto
λέξεις για αποδελτίωση : δικαστική, δικαστικές, Δικαστική, Δικαστικές, πραγματογνωμοσυνη, πραγματογνωμοσύνη, πραγματογνωμοσύνες, πραγματογνωμοσυνες, πραγματογνωμονες, πραγματογνώμονες, πραγματογνωμων, πραγματογνώμονας, πραγματογνωμονας, πραγματογνώμων, surveying, Protection, Indemnity, Marine, Inspections, ship, P&I Clubs, Marine Insurers, Cargo, Bunker, Salvage, Wreck, Removals, Floating Object, Environmental Loss, Collision And Grounding, P&I, Condition Surveys, H&M Inspections, φωτιά, φωτια, κλοπή, κλοπη, τροχαίο, τροχαιο, τροχαία, τροχαια, ατύχημα, ατυχημα, εργατικο, εργατικο, μεταφορά, μεταφορές, ηλεκτρονική απάτη, ηλεκτρονικη απατη, πολιτικές ταραχές, πολιτικες ταραχες, πλημμύρα, πλημμυρα, πυρκαγιά, πυρκαγια, πυρκαιά, πυρκαια, αρχική εστία και αιτία, αρχικη εστια και αιτια, σύγκρουση, συγκρουση, καταστροφή, καταστροφη, καταστροφές, καταστροφες, οικονομικές μελέτες, Loan Auditing, δάνεια, χρηματοδοτήσεις, CHF, ελβετικό, φράγκο, υπερχρεωμένα, νοικοκυριά, άρθρο 99, πτωχευτικός κώδικας, πτωχευτικού κώδικα, οικονομικες μελετες, Loan Auditing, δανεια, χρηματοδοτησεις, CHF, ελβετικο, φραγκο, υπερχρεωμενα, νοικοκυρια, αρθρο 99, πτωχευτικος κωδικας, πτωχευτικου κωδικα, εκτίμηση αξίας, εμπορική, εκτιμηση αξιας, εμπορικη, κατασκευαστική, κατασκευαστικη, κτιριακά, κτιριακα, κτιριακών, κτιριακων, κτίρια, κτιρια, ζημία, ζημίες, ζημια, ζημιες, αποζημίωση, αποζημιωση, τεχνικός σύμβουλος, τεχνικος συμβουλος, ασφαλιστικές, ασφαλιστικες, ασφαλιστική, ασφαλιστικη